باورهای نادرست تا واقعیت درباره دیابت
دیابت یکی از شایع‌ترین بیماری‌های غیرواگیر در جهان است که با پیشرفت سبک زندگی مدرن، شیوع آن افزایش چشمگیری داشته است. با این وجود، همچنان باورهای نادرست و خرافات پیرامون این بیماری در میان مردم رواج دارد. این باورهای غلط نه‌تنها مانع از مدیریت صحیح دیابت می‌شوند، بلکه در برخی موارد باعث آسیب به سلامت بیماران می‌گردند؛.در اینجا قصد داریم درمورد رایج ترین آنها صحبت کنیم.
۱) دیابت ناشی از مصرف بیش‌ازحد قند است.
یکی از متداول‌ترین باورهای نادرست این است که مصرف زیاد شیرینی و قند مستقیماً باعث دیابت می‌شود. در حالی که نتیجه ترکیبی از عوامل مختلف از جمله خود ایمنی ،ژنتیک، سبک زندگی و چاقی است.اگرچه مصرف بی‌رویه مواد قندی می‌تواند به افزایش وزن منجر شود و این خود یک عامل خطر برای دیابت نوع ۲ است، اما این رابطه به‌طور مستقیم وجود ندارد.
۲) دیابت نوع ۲ فقط افراد چاق را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
این باور غلط است .در حالی که چاقی یک عامل خطر مهم برای دیابت نوع ۲ است، افرادی با وزن طبیعی نیز می‌توانند به این بیماری مبتلا شوند. عوامل ژنتیکی، استرس، عدم فعالیت بدنی، و رژیم غذایی ناسالم نیز می‌توانند در ابتلا به دیابت نقش داشته باشند.
۳) افراد دیابتی نباید هیچ‌گونه قند یا کربوهیدرات مصرف کنند.
یکی از رایج‌ترین توصیه‌های اشتباه به بیماران دیابتی این است که باید به‌کلی از قند و کربوهیدرات دوری کنند. حقیقت این است که بدن ما به مقدار مشخصی کربوهیدرات نیاز دارد تا انرژی روزانه را تأمین کند. برای مدیریت دیابت، باید میزان و نوع کربوهیدرات‌های مصرفی کنترل شود و از منابع سالم مانند غلات کامل، میوه‌ها و سبزیجات استفاده شود.
۴) استفاده از انسولین نشانه شدت بیماری است.
برخی از بیماران تصور می‌کنند که اگر به تزریق انسولین نیاز داشته باشند، بیماری آن‌ها وخیم شده است.در حالی که انسولین یک روش درمانی مؤثر برای کنترل قند خون است، خصوصاً برای بیماران دیابت نوع ۱ یا افرادی که درمان‌های خوراکی دیگر برای آن‌ها کافی نیست. انسولین به معنای شکست نیست، بلکه بخشی از مسیر درمان است.
۵) داروهای گیاهی می‌توانند دیابت را درمان کنند.
این باور که برخی گیاهان یا داروهای سنتی می‌توانند دیابت را درمان کنند یا انسولین را بی‌نیاز کنند. اما این ادعاها علمی نیستند ومی‌تواند خطرناک باشد. اگرچه برخی گیاهان ممکن است اثرات مثبتی بر کاهش قند خون داشته باشند وداروهای گیاهی ممکن است به عنوان مکمل در کنار درمان‌های پزشکی مؤثر باشند ، اما جایگزین روش‌های اثبات شده مانند مصرف داروهای تجویزی یا تغییرات در رژیم غذایی و سبک زندگی نمی‌شوند. استفاده از این روش‌ها بدون مشورت با پزشک ممکن است به عوارض جبران‌ناپذیری منجر شود.
۶) دیابت نوع ۲ قابل درمان است و می‌توان آن را کاملاً از بین برد.
دیابت نوع ۲ یک بیماری مزمن است و درمان قطعی ندارد.  هدف از مدیریت این بیماری، کنترل قند خون و جلوگیری از عوارض ناشی از آن است. البته در برخی موارد، با تغییر سبک زندگی، کاهش وزن و فعالیت بدنی منظم، ممکن است قند خون به سطح طبیعی بازگردد، اما این به معنای درمان قطعی نیست.
۷) مصرف انسولین باعث اعتیاد می‌شود.
یکی دیگر از باورهای نادرست این است که انسولین اعتیادآور است. انسولین یک هورمون طبیعی است که بدن ما به آن نیاز دارد و هیچ‌گونه وابستگی ایجاد نمی‌کند. تزریق انسولین برای افرادی که به آن نیاز دارند، بخشی از درمان ضروری است و نباید با ترس یا تردید همراه باشد.
۸) دیابت یک بیماری خطرناک و غیرقابل‌کنترل است.
دیابت در صورت عدم مدیریت می‌تواند عوارض جدی مانند بیماری‌های قلبی، کلیوی و مشکلات بینایی ایجاد کند. اما با مدیریت صحیح، این بیماری کاملاً قابل‌کنترل است و افراد مبتلا می‌توانند زندگی سالم و فعالی داشته باشند.

۹)افراد دیابتی نمی‌توانند ورزش کنند.
بسیاری تصور می‌کنند که ورزش برای افراد دیابتی خطرناک است، زیرا ممکن است باعث افت شدید قند خون شود. اما حقیقت این است که ورزش منظم بخش مهمی از مدیریت دیابت است و به کنترل قند خون، بهبود حساسیت به انسولین، و حفظ سلامت عمومی بدن کمک می‌کند. تنها نکته این است که افراد دیابتی باید برنامه ورزشی خود را با مشورت پزشک و با توجه به وضعیت قند خون خود تنظیم کنند.
۱۰) دیابت تنها بر قند خون تأثیر می‌گذارد.
دیابت فقط یک اختلال در قند خون نیست، بلکه می‌تواند بر سلامت کل بدن تأثیر بگذارد. این بیماری در صورت عدم مدیریت صحیح، می‌تواند عوارض جدی مانند آسیب به کلیه‌ها، اعصاب، چشم‌ها ، و حتی مشکلات قلبی و عروقی ایجاد کند. بنابراین، کنترل دیابت فراتر از نظارت بر قند خون است.
۱۱) تزریق انسولین دردناک است.
برخی از بیماران به دلیل ترس از درد ناشی از تزریق انسولین، از درمان خود امتناع می‌کنند. اما تکنولوژی مدرن باعث شده است که سرنگ‌ها و قلم‌های انسولین بسیار نازک و راحت باشند و تزریق آن‌ها تقریباً بدون درد انجام شود.
۱۲) افراد دیابتی نیازی به بررسی مکرر پاها و مفاصل ندارند.                                                            یکی از بزرگ‌ترین خرافات این است که بیماران دیابتی فقط در صورت بروز زخم یا درد باید به پزشک مراجعه کنند. اما حقیقت این است که پای دیابتی و مشکلات مفصلی ممکن است در مراحل اولیه بدون علامت باشند. معاینه منظم توسط متخصص ارتوپدی می‌تواند به پیشگیری از عوارض جدی کمک کند.
۱۳) زنان مبتلا به دیابت نمی‌توانند باردار شوند
یکی دیگر از خرافات رایج این است که زنان مبتلا به دیابت نباید باردار شوند، زیرا ممکن است خطراتی برای آن‌ها یا جنین وجود داشته باشد.  واقعیت این است که با مدیریت صحیح دیابت پیش از بارداری و در دوران بارداری، بسیاری از زنان مبتلا به دیابت می‌توانند بارداری سالمی داشته باشند.
۱۴) قند طبیعی مانند عسل یا خرما برای افراد دیابتی بی‌ضرر است.
برخی فکر می‌کنند که قندهای طبیعی مانند عسل یا خرما نسبت به قند سفید برای افراد دیابتی بی‌ضرر هستند.اما این مواد نیز می‌توانند قند خون را افزایش دهند و باید با احتیاط مصرف شوند. مهم این است که میزان کربوهیدرات کلی در رژیم غذایی کنترل شود.
۱۵) اگر قند خون شما خوب است، دیگر نیازی به ادامه درمان ندارید.
برخی بیماران پس از مشاهده قند خون طبیعی، داروها یا انسولین خود را قطع می‌کنند. این یک اشتباه خطرناک است، زیرا دیابت یک بیماری مزمن است و نیاز به مدیریت مداوم دارد. کنترل قند خون نتیجه درمان صحیح است و قطع درمان می‌تواند به عوارض جدی منجر شود.
۱۶) دیابت به معنای اجتناب کامل از غذاهای موردعلاقه است.
یکی از باورهای اشتباه این است که افراد دیابتی دیگر نمی‌توانند غذاهای موردعلاقه خود را مصرف کنند. در حالی که با برنامه‌ریزی مناسب و کنترل مقدار مصرف، تقریباً همه غذاها می‌توانند در رژیم غذایی گنجانده شوند.مدیریت دیابت به معنای ایجاد تعادل است، نه محرومیت.
۱۷) دیابت فقط افراد مسن را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
اگرچه دیابت نوع ۲ بیشتر در میان افراد بالای ۴۰ سال دیده می‌شود، اما سبک زندگی ناسالم و افزایش چاقی در کودکان و نوجوانان باعث شده است که این بیماری در سنین پایین‌تر نیز دیده شود. دیابت نوع ۱ نیز می‌تواند در هر سنی، از کودکی تا بزرگسالی، رخ دهد.
۱۸) استفاده از داروهای دیابت باعث آسیب به کلیه و کبد می‌شود.
این باور باعث شده است که برخی بیماران از مصرف داروهای خود امتناع کنند. در واقع، داروهای دیابت اگر طبق تجویز پزشک مصرف شوند نه‌تنها آسیبی به کلیه و کبد وارد نمی‌کنند، بلکه از آسیب‌های ناشی از دیابت کنترل‌نشده به این اندام‌ها جلوگیری می‌کنند.
۱۹) دیابت همیشه علامت‌دار است.
بسیاری از افراد فکر می‌کنند که اگر دیابت داشته باشند، حتماً علائمی مانند تشنگی شدید، تکرر ادرار یا خستگی خواهند داشت. در حالی که دیابت نوع ۲ می‌تواند برای سال‌ها بدون علامت باشد و تنها با انجام آزمایش خون تشخیص داده شود. این باور غلط باعث می‌شود بسیاری از افراد دیر به بیماری خود پی ببرند.
۲۰) افراد مبتلا به دیابت نباید میوه بخورند.
برخی افراد معتقدند که میوه‌ها به دلیل داشتن قند طبیعی برای دیابتی‌ها مضر هستند. واقعیت این است که میوه‌ها منبعی عالی از فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی هستند. مصرف متعادل میوه‌های کم‌قند مانند توت، سیب و مرکبات می‌تواند بخشی از یک رژیم غذایی سالم باشد.
۲۱) فقط افراد ثروتمند یا مرفه به دیابت مبتلا می‌شوند.
این باور قدیمی هنوز هم در برخی جوامع وجود دارد. حقیقت این است که دیابت نوع ۲ بیشتر به سبک زندگی، رژیم غذایی ناسالم، عدم فعالیت بدنی و ژنتیک مرتبط است و هیچ ارتباطی با وضعیت مالی یا اجتماعی افراد ندارد.
۲۲) مصرف انسولین یا دارو باعث افزایش قند خون در طول زمان می‌شود.
برخی افراد فکر می‌کنند که بدنشان به داروهای دیابت یا انسولین عادت کرده و این باعث افزایش قند خون در آینده می‌شود. این باور کاملاً غلط است .اگر قند خون به‌درستی کنترل نمی‌شود. ممکن است دوز دارو نیاز به تنظیم داشته باشد، اما این به معنای بی‌اثر شدن دارو نیست.
۲۳) درصورت عوارض عصبی مثل درگیری عصب های  بدن (گزگز و مورمور اندام ها ) قابل درمان نیست.
برخی بیماران تصور می‌کنند که درد یا بی‌حسی ناشی ازدرگیری عصب ها در دیابتی دائمی است و نمی‌توان آن را مدیریت کرد. اما درمان‌های مختلفی مانند داروها، فیزیوتراپی و مراقبت از پا می‌توانند این علائم را بهبود بخشند و کیفیت زندگی بیماران را افزایش دهند.
۲۴)دیابت ناشی از مصرف غذاهای سرد یا گرم است.
برخی باورهای سنتی دیابت را به مصرف غذاهای اصطلاحاً "سرد" یا "گرم" نسبت می‌دهند.این باورها هیچ پایه علمی ندارند. دیابت نتیجه ترکیبی از عوامل ژنتیکی، سبک زندگی و متابولیکی است.
۲۵) فقط مردان به دیابت مبتلا می‌شوند.
این باور که دیابت بیشتر در مردان دیده می‌شود، نادرست است. دیابت می‌تواند به یک اندازه در مردان و زنان رخ دهد. البته عوارض دیابت ممکن است در هر جنسیت متفاوت باشد اما این به معنای شیوع بیشتر در یک جنس نیست.
۲۶. دیابت و افسردگی هیچ ارتباطی با هم ندارند.
برخی تصور می‌کنند که دیابت فقط بر سلامت جسمی تأثیر می‌گذارد و ارتباطی با سلامت روان ندارد. در حالی که افراد مبتلا به دیابت بیشتر در معرض افسردگی و اضطراب هستند، زیرا مدیریت یک بیماری مزمن می‌تواند فشار روانی زیادی ایجاد کند.
۲۷) اگر یکی از والدین دیابت داشته باشد، فرزندان حتماً مبتلا می‌شوند.
اگرچه دیابت می‌تواند زمینه ژنتیکی داشته باشد، اما این به معنای قطعی بودن ابتلای فرزندان نیست. در مجموع، در دیابت نوع ۲ تأثیر ژنتیک حدود 40-70 درصد و در دیابت نوع ۱ حدود 10-20 درصد است. سبک زندگی، رژیم غذایی و فعالیت بدنی نقش مهمی در پیشگیری از دیابت دارند؛حتی در افرادی که سابقه خانوادگی دارند.
۲۸) داروهای خانگی می‌توانند قند خون را به‌طور کامل کنترل کنند.
استفاده از مواد طبیعی مانند دارچین، زنجبیل یا شنبلیله برای کنترل دیابت بسیار رایج است، اما این مواد نمی‌توانند جایگزین داروهای تجویزشده توسط پزشک شوند. استفاده نادرست از این مواد ممکن است خطرناک باشد.
۲۹) دیابت نوع ۲ همیشه به دیابت نوع ۱ تبدیل می‌شود.
دیابت نوع ۱ و نوع ۲ دو بیماری متفاوت هستند و یکی به دیگری تبدیل نمی‌شود. اگرچه ممکن است نیاز به انسولین در دیابت نوع ۲ به وجود آید، اما این به معنای تبدیل نوع ۲ به نوع ۱ نیست.
۳۰) افراد دیابتی نمی‌توانند عمر طولانی داشته باشند.
این باور که دیابت باعث کاهش عمر می‌شود، در صورت عدم مدیریت صحیح ممکن است درست باشد. اما با پیشرفت درمان‌ها و مراقبت‌های پزشکی، افراد دیابتی می‌توانند زندگی طولانی و سالمی داشته باشند.

31) افراد دیابتی نیازی به انجام تست‌های قلبی ندارند مگر اینکه علامتی داشته باشند.

یکی از خرافات خطرناک این است که افراد دیابتی فقط در صورت بروز علائمی مانند درد قفسه سینه باید به متخصص قلب مراجعه کنند. دیابت می‌تواند باعث بیماری‌های قلبی خاموش شود که بدون علامت هستند. بنابراین، غربالگری منظم و بررسی وضعیت قلب و عروق برای بیماران دیابتی ضروری است.

32) اگر آزمایش‌ها طبیعی باشند، قلب بیمار سالم است.

دیابت می‌تواند باعث بیماری عروق کرونری خاموش شود که در مراحل اولیه ممکن است در آزمایش‌ها نشان داده نشود.ارزیابی جامع قلبی، شامل اکوکاردیوگرافی یا تست ورزش، برای بیماران دیابتی ضروری است، حتی اگر آزمایش‌های اولیه طبیعی باشند.
چگونه با این خرافات مقابله کنیم؟
دیابت یک بیماری پیچیده است که مدیریت آن نیاز به آگاهی و اطلاعات درست دارد. خرافات و باورهای غلط می‌توانند سلامت بیماران را به خطر بیندازند. آموزش صحیح و مشاوره با متخصصان کلید مقابله با این باورها و دستیابی به زندگی سالم‌تر برای بیماران دیابتی است.همچنین، مدیریت صحیح قند خون و مراجعه منظم به پزشک می‌تواند از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری کند.
آگاهی، کلید مدیریت دیابت است. بیایید با خرافات مبارزه کنیم و حقایق علمی را جایگزین باورهای غلط کنیم.

دکتر بهاره کریم آقایی پزشک مرکز بهداشت کیش