مرکز بهداشت و درمان کیش

تاریخچه تحولات حوزه سلامت در جزیره کیش: از بهداری تا مرکز بهداشت

مقدمه

تاریخچه خدمات بهداشتی و درمانی در جزیره کیش، روایتی از تکامل تدریجی یک سیستم محدود به یک ساختار جامع و تخصصی است که با رشد جمعیت و تبدیل جزیره به قطب گردشگری، گام به گام توسعه یافته است. این مسیر از یک درمانگاه کوچک در دهه ۴۰ شمسی آغاز شد و به تدریج به ساختار فعلی مرکز بهداشت کیش و مراکز جامع سلامت تکامل پیدا کرد.

۱. دوران اولیه (دهه ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰): شکل‌گیری نخستین خدمات درمانی در کیش:

اولین خدمات درمانی در کیش به حدود سال ۱۳۴۲ بازمی‌گردد. در این سال‌ها، در شهر قدیم کیش و در منطقه مسکونی ماشه، یک ساختمان دو طبقه با شش اتاق وجود داشت که همزمان به عنوان مدرسه و درمانگاه مورد استفاده قرار می‌گرفت. به دلیل کمبود پزشکان ایرانی، پزشکانی از کشورهای هند، پاکستان، عراق، فیلیپین و بنگلادش مسئولیت درمان ساکنین بومی را بر عهده داشتند.

بر اساس خاطرات قدیمی‌ترین پرسنل مرکز بهداشت، آقای حسن واعظ، پزشکانی مانند دکتر روبرتو کلمبو از فیلیپین، دکتر محسن حسن از پاکستان و خانم دکتر خورشید از هند در این دوران فعالیت می‌کردند. در سال ۱۳۵۰، دکتر یوسفی از بندرلنگه ریاست درمانگاه را بر عهده گرفت و آقای احمد خانشیر از بومیان کیش به عنوان تزریقاتی مشغول به کار شد.

با انتقال بومیان به منطقه سفین در سال ۱۳۵۵، بهداری نیز به ساختمانی دو طبقه نزدیک ساحل منتقل شد. پس از سال ۱۳۶۰، پزشکان ایرانی مسئولیت اداره بهداری را برعهده گرفتند.

۲. تأسیس رسمی مرکز بهداشت (دهه ۱۳۷۰ و اوایل دهه ۱۳۸۰)

در سال‌های اولیه در کیش، خدمات درمانی عمدتاً در قالب بیمارستان تخصصی و فوق‌تخصصی کیش ارائه می‌شد. با این حال، نیاز به یک ساختار متمرکز برای خدمات بهداشتی عمومی احساس می‌شد. در این مقطع، یک بهداری کوچک، که به خانه بهداشت کیش نیز معروف بود، در ساختمانی سنتی در فاصله بازار عرب‌ها و صفین جدید فعالیت می‌کرد.

(خاطرات دکتر اشرف علی مددی، از پزشکان بهداری کیش در سال ۱۳۷۲، تصویری از آن زمان ارائه می‌دهد. این مرکز که توسط اهالی به بهداری معروف بود، در ساختمانی کوچک و سنتی در حد فاصل بازار عرب‌ها و صفین جدید قرار داشت. این بهداری، مسئولیت‌ واکسیناسیون، بهداشت مادر و کودک، مبارزه با مالاریا، بهداشت محیط را بر عهده داشت.

حدود سال‌ 1375، با پیگیری‌های آقای حسن واعظ و خانم رحیمی (از پرسنل قدیمی مرکز)، سازمان منطقه آزاد کیش زمینی به مساحت 8500 متر مربع را برای ساخت اولین ساختمان مرکز بهداشت اختصاص داد. دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان ساخت این مرکز را آغاز کرد. پیش از افتتاح ساختمان جدید، سازمان منطقه آزاد یک کانکس ۷ اتاقه را برای ادامه ارائه خدمات بهداشتی در اختیار این مرکز قرار داد.

از زمان ساخت این مرکز تا کنون، افراد مختلفی مسئولیت مدیریت آن را برعهده داشتند که از جمله آن‌ها می‌توان به دکتر یگانه، دکتر توسلی، دکتر رضانیا، دکتر جمال‌الدینی، دکتر افتخاری، دکتر شریعتی، دکتر آذرمهر، دکتر رضانیا ، مهندس احمدی و مجددا دکتر رضانیا اشاره کرد.

۳. سازمان‌دهی مجدد و توسعه زیرساخت (اواخر دهه ۱۳۸۰)

با گسترش جمعیت جزیره، در سال 1380 تغییر مدیریتی در مرکز بهداشت با هدف ترمیم وضعیت و احیای جایگاه نظارتی و اجتماعی این نهاد صورت گرفت و برنامه توسعه مرکز بهداشتی درمانی کیش که تحت نظر شبکه بهداشت و درمان شهرستان لنگه فعالیت میکرد با استناد به قوانین مناطق آزاد تجاری و صنعتی آغاز شد . جذب و آموزش نیروی انسانی در رده های مختلف بهداشتی درمانی و تشکیل واحدهای ستادی در کنار توسعه نیروهای ارائه دهنده خدمات سرعت گرفت و طرح تبدیل مرکز بهداشتی درمانی به مرکز توسعه سلامت کیش با ساختاری ویژه تهیه شد که نهایتا. با تصویب هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان در سال 1386، این نهاد به (مرکز توسعه سلامت کیش) تغییر نام داد. در این دوره، برنامه‌های راهبردی برای توسعه خدمات، تجهیز و نوسازی منابع و گسترش فرایندهای نظارتی تدوین شد.

در این مقطع، ساختمان ستادی جدید در ویلاهای فردوس راه‌اندازی شد و پایگاه‌های سلامت مختلفی برای پوشش جمعیت‌های متفاوت تأسیس گردید، از جمله:

*پایگاه سلامت سحر (۱۳۸۶): برای ارائه خدمات به کارگران مجتمع سحر.

*پایگاه سلامت صدف (۱۳۸۶): با تمرکز بر خدمات مشاوره‌ای برای زنان خانه‌دار و مادران.

*پایگاه سلامت مرزی (قرنطینه) (۱۳۸۷): در فرودگاه و بندرگاه برای نظارت بر ورود و خروج مسافران و جلوگیری از شیوع بیماری‌ها.

۴. دوران تحول و پروژه‌های جدید (دهه ۱۳۹۰)

نیمه دوم دهه ۱۳۹۰ نقطه عطفی در تاریخچه سلامت کیش بود که با دو رویداد کلیدی همراه شد. اجرای طرح تحول نظام سلامت در سال 1393 همزمان با کل کشور در کیش آغاز شد و توسعه نیروی انسانی و خدمات را در بخشهایی به همراه داشت . رویکرد ارائه خدمات بر مبنای مراقبتهای بهداشتی توسط پزشکان و مراقبین سلامت از طریق برونسپاری خدمات از ویژگیهای این طرح ملی بود که در جزیره کیش نیز اجرایی شد . جهت توسعه فضاهای فیزیکی استاندارد کارشناسیهای متعدد انجام شد که منجر به تهیه طرحی برای ایجاد مرکز خدمات جامع سلامت فارابی و ساختمان ستادی جدید در شورای سلامت جزیره شد .این پروژه در زمینی به مساحت ۲۴۰۰ متر مربع که توسط سازمان منطقه آزاد کیش جانمایی شده بود طراحی شد که متاسفانه بعلت پاندمی کرونا در سال 1398 روند ساخت مجموعه با تاخیر مواجه شد و در تاریخ ۷ خرداد ۱۳۹۹، تفاهم‌نامه‌ای با دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان با هدف ارتقاء سطح کیفی خدمات و جذب متخصصان به امضا رسید و کلنگ زنی آن نیز در سال 1401 با حضور معاون بهداشتی وزارت بهداشت و درمان و مدیر عامل وقت سازمان منطقه آزاد کیش و مسئولین محلی انجام شد . همزمان طرح تغییر ساختار تشکیلاتی مرکز بهداشت کیش به شبکه بهداشت و درمان تهیه و پیشنهاد آن به حوزه معاونت توسعه دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان داده شد . که نهایتا این تغییر ساختار در سال 1404 تقریبا نهایی شده و درحال پیگیری است .

۵. مدیریت نوین و ساماندهی ساختار (دهه ۱۴۰۰)

در سال‌های اخیر، ساختار مدیریتی حوزه سلامت کیش دستخوش تغییرات شد

در اسفند ۱۴۰۲، مرکز توسعه سلامت به مرکز بهداشت کیش تغییر نام یافت و مسئولیت مدیریت و برنامه‌ریزی کلان خدمات درمانی جزیره را بر عهده گرفت. این تغییرات با جابه‌جایی ستاد مرکزی به برج نوآوری در خرداد ۱۴۰۲ و انتصاب مجدد دکتر رضانیا به عنوان سرپرست همراه بود.

در حال حاضر، ساختار نهایی مراکز جامع سلامت کیش به شرح زیر است:

*مرکز خدمات جامع سلامت بوعلی: با پایگاه ضمیمه بوعلی و پایگاه‌های غیرضمیمه صفین و خانه بهداشت هندورابی.

*مرکز خدمات جامع سلامت فارابی با پایگاه ضمیمه مرکز خدمات جامع سلامت فارابی، پایگاه غیرضمیمه سحر و پایگاه‌های مراقبت مرزی (هوایی و دریایی).

۶. نقش‌آفرینی در دوران شیوع بیماری کووید-۱۹

دوران شیوع بیماری کووید-۱۹، آزمونی بزرگ برای سیستم سلامت جزیره کیش بود. مرکز بهداشت در این برهه، نقشی حیاتی در مدیریت بحران و کنترل شیوع ویروس ایفا کرد. این مرکز با تمرکز بر برنامه ملی مدیریت و کنترل کووید-۱۹ (طرح شهید سلیمانی)، عملیات گسترده‌ای را در سه محور مراقبت و نظارت، حمایت و رهگیری آغاز کرد. تیم‌های مرکز بهداشت با انجام تست‌های گسترده و واکسیناسیون عمومی، نقش مهمی در کاهش آمار ابتلا و مرگ‌ومیر در جزیره داشتند. مدیریت جهادی و فداکاری کارکنان این مرکز، در تاریخچه سلامت کیش ثبت شد و نشان داد که چگونه با وجود تمامی محدودیت‌ها، تعهد و مسئولیت‌پذیری می‌تواند بر بحران‌های بزرگ غلبه کرد.

هدف نهایی این مجموعه در حال حاضر، دستیابی به اهداف عالیه نظام بهداشتی در جزیره که همانا جزیره سالم است که شامل افراد سالم در خانواده‌های سالم و در محیطی سالم برای شکل‌دهی جامعه‌ای سالم است.

"این تاریخچه تقریبی بر اساس اطلاعات ارائه شده،توسط راویان و جستجو از منابع پراکنده ، مستند سیر تحول در مرکز بهداشت تا کنون است که توسط لیدا تفتی مسئول روابط عمومی مرکز بهداشت در تاریخ ۱۰ مهرماه ۱۴۰۴ گردآوری و تدوین گردیده است."

قدیمی ترین عکس از همکاران مرکز بهداشت در ساختمان قدیمی (بهداری)