به مناسبت روز جهانی هپاتیت:
آنچه باید در مورد هپاتیت سی بدانیم
هپاتیت به معنای التهاب کبد می باشد که توسط عوامل مختلف عفونی )نظیر ویروس ها از جمله هپاتیت بی و سی( و نیزعوامل غیر عفونی )نظیر برخی داروها، مصرف الکل و....) ایجاد می شود. گاهی هپاتیت با کلمه زردی عنوان می شود ولی فراموش نکنید که همیشه زردی در فرد مبتلا به هپاتیت ممکن است بروز نکند. هپاتیت سی یک بیماری عفونی است که توسط ویروسی به همین نام ایجاد می شود. محل استقرار اصلی این ویروس در کبد می باشد و طیفی از علائم ممکن است در فرد مبتلا ایجاد شود. در اغلب موارد بصورت بی علامت بوده ولی با ورود به مراحل پیشرفته هپاتیت مزمن، علائم ناشی از نارسایی کبدی در فرد ایجاد میشود که در ادامه به آنها پرداخته خواهد شد.
راه انتقال
مقصد نهایی ویروس هپاتیت سی پس از ورود به بدن، کبد می باشد که از طریق راه های زیر وارد بدن می شود:
- استفاده از وسایل مشترک در تزریق و ورود خون فرآورده های خونی آلوده به بدن
- تماس جنسی با فرد مبتلا
- از طریق مادر مبتلا به نوزاد
قدرت انتقال هپاتیت سی در تماس های مذکور ، 10 برابر بیشتر از HIV می باشد. خطر انتقال هپاتیت سی از مادر مبتلا به نوزاد در طول بارداری و زایمان حدود 7 % می باشد و اگر مادرهمزمان مبتلا به HIV نیز باشد، به 12 % می رسد.مدت زمان ماندگاری ویروس هپاتیت سی در خارج از بدن حداقل 16 ساعت می باشد.
هپاتیت سی از طریق تماس های معمول زیر منتقل نمی شود
- کارکردن با یکدیگر و زندگی دسته جمعی، هم صحبت شدن و معاشرتهای اجتماعی یا تماس های روزمره
- با مبتلایان همسفر بودن، همکلاس بودن، نشستن در کنار یکدیگر
- سوار شدن در اتوبوس و تاکسی واستفاده از تلفن های عمومی
- غذا خوردن، آشامیدن و یا استفاده از وسایل و ظروف غذاخوری
- اشک و بزاق و از راه هوا )عطسه و سرفه(
- استفاده از سرویس های بهداشتی مشترک مثل حمام، توالت و استخر
- توسط حیوانات، نیش حشرات
راههای پیشگیری از انتقال هپاتیت سی
با در نظر گرفتن راههای انتقال، می توان راههای پیشگیری را شناخت:
1. عدم استفاده از وسایل مشترک در تزریق، غربالگری خون های اهدایی در انتقال خون
2. استفاده از وسایل پیشگیری در روابط جنسی پر خطر
3. درمان مبتلایان به هپاتیت سی
چه کسانی بیشتر در معرض خطر ابتلا به هپاتیت سی قرار دارند؟
در واقع هر فردی که در معرض ویروس هپاتیت سی قرار گیرد، به گونه ای که ویروس وارد بدن شود، ممکن است مبتلا به بیماری شود. اما خطر ابتلا در گروههای زیر بیشتر می باشد:
- افراد با سابقه اعتیاد تزریقی بدلیل استفاده از وسایل مشترک در تزریق )شایعترین راه انتقال است(
- پرسنل بهداشتی ودرمانی بدلیل عدم رعایت اصول احتیاطات استاندارد در ارائه خدمات ممکن است خود یا بیماران را در معرض انتقال ویروس قرار دهند
- به هر شکلی که اشتراک در استفاده از وسایل تیز و برنده وجود داشته باشد نظیر خالکوبی و ...
سیر بیماری
بطور کلی در هپاتیت سی، چه در فاز حاد بیماری و یا در بیماران با هپاتیت مزمن، در اغلب موارد علائم خفیف می باشد و حتی ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند. ممکن است سالها طول بکشد و زمانی که تخریب شدید کبدی رخ داده باشد، متوجه ابتلا در فرد شویم. در مرحله حاد بیماری و با ورود ویروس هپاتیت سی به بدن، در کمتر از 20 % موارد ممکن است علائمی بصورت تب مختصر، درد سمت راست و بالای شکم )در محل کبد(، تهوع، استفراغ، بی اشتهایی، ادرار تیره و زردی ایجاد شود که همانگونه که قبلا اشاره شد معمولا بسیار خفیف است. در کمتر از چند هفته علائم برطرف می شود و فرد وارد مرحله ای می شود که علائمیندارد و بر اساس سیر بیماری، ممکن است ویروس خود به خود از بدن پاک شده و فرد بهبود یابد و یا به سمت بیماری مزمن، پیشرفت کند.
در حدود 20 - 30 % افرادی که مبتلا به هپاتیت سی می شوند، با گذشت ماهها بیماری در بدن از بین رفته و از ویروس پاک می شود. این گروه افراد در واقع بعنوان درمان یافته بدون نیاز به دارو محسوب می شوند. در سایر افراد که حدود 70-80% موارد مبتلایان هستند، ویروس در کبد باقی مانده و بتدریج بیماری پیشرفت می کند و از این میان تعدادی نیز پس از سالها به سمت نارسایی شدید کبدی می روند که به نام سیروز نامیده می شود . در درصد اندکی نیز در انتها احتمال بروز سرطان کبد وجود دارد.
علائم هپاتیت سی مزمن
علائمی که با پیشرفت بیماری هپاتیت سی در فرد ممکن است ایجاد شود، نشان داده شده است. علائم گوارشی )بی اشتهایی، تهوع، استفراغ، اسهال، مدفوع روشن( ، دردهای مفصلی استخوانی، ضعف و بیحالی، سردرد، درد شکم، بثورات جلدی در پاها، خارش و زردی از جمله علائمی است که با شدت و ضعف متفاوت در این بیماران دیده می شود.
- اگر فرد مبتلا به هپاتیت سی، همزمان مبتلا به بیماری های دیگری نظیر هپاتیت بی و یا HIV باشد، سرعت پیشرفت بیماری مزمن کبدی بیشتر می شود.
نکات مهم برای بیماران
رعایت نکات زیر می تواند سرعت پیشرفت بیماری مزمن کبدی و آسیب ناشی از آن را کاهش دهد:
- عدم مصرف هر نوعی از نوشیدنی های الکلی )الکل در مبتلایان به هپاتیت سی کشنده است(
- عدم مصرف خودسرانه داروهای مختلف، اغلب داروهای مصرفی از طریق کبد از بدن دفع می شوند و در صورت آزردگی کبدی، مصرف این داروها حتی استامینوفن ساده می تواند باعث تشدید آسیب کبدی شود
- عدم مصرف خودسرانه انواع ویتامین ها و قرص های آهن
درمان
بیماری هپاتیت سی مزمن، با استفاده از داروهای مؤثر، قابل درمان است. با مصرف منظم داروهای موجود، عمدتا در طول مدت 3 ماه، در بیش از 95 % موارد بهبود کامل در فرد ایجاد می شود به گونه ای که ویروس از بدن پاک شده و دیگر بیماری کبدی ادامه پیدا نمی کند و نیز ویروس به سایرین منتقل نمی شود. در واقع درمان هپاتیت سی، مهمترین راه پیشگیری از گسترش این بیماری می باشد و در حال حاضر در دسترس می باشد .
گردآورنده: الهام قاسم پور مسئول کلینیک مشاوره بیماریهای رفتاری
مولف
لیدا تفتی
تصاویر
نظر دهید