ســلامت، بنیادی ‌ترین حــق و ارزشــمند ‌ترین ســرمایه بــرای همــۀ اقشــار و طبقــات جامعه اســت.مروری بـر نظام ‌هـای سـلامت کشـورهای جهان نشـان می ‌دهـد کـه نظـام سـلامت کارآمـد، باید بتوانـد سـاختار و شـرایط ارائـه خدمـت را بـا تغییـرات موجـود در محیـط هماهنـگ سـازد و خدمتـی بـا کیفیـت مطلـوب را در نزدیک ‌تریـن محـل بـه زندگـی و کار مـردم بـا هزینـه ‌ای مناسـب و قابـل پرداخـت ارائه نمایند. از مهم‌ترین سیاست‌های مطرح شده در دهه اخیر در عرصه نظام سلامت‌‌، برنامه پزشک خانواده است که بر طبق مواد قانونی موجود تاکنون باید به صورت ملی اجرا می‌شد‌‌ اما با چالش هایی از جمله : «چالش ناشی از ساختار حاکم بر نظام سلامت»‌‌، «ماهیت چالش‌ برانگیز پزشک خانواده»‌‌، «پزشکی کردن مدیریت»‌‌، «تضاد منافع»‌‌، «روابط حاکم بر وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دخیل دربرنامه پزشک خانواده». اکنون بعد از کارشناسی و ایرادیابی این طرح در حالت اجرا قرار گرفته است و دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان به این مهم توجه ویژه دارد.

پزشک خانواده پزشکی است که مسئولیت سلامت شما و اعضای خانواده‌تان را در اولین سطح نظام درمانی بر عهده دارد. وظیفه اصلی پزشک خانواده این نیست که فقط بیماری را درمان کند. او باید شما را به عنوان یک انسان کامل در نظر بگیرد — نه فقط یک بیمار. پرونده الکترونیک شما پیش اوست، سابقه بیماری‌هایتان را می‌داند، و اگر نیاز به متخصص داشتید، شما را به موقع ارجاع می‌دهد و بازخورد آن را دریافت می‌کند. پزشک خانواده دروازه‌بان نظام سلامت شماست. هر مسیر درمانی از او آغاز می‌شود.

در کنار پزشک خانواده، یک تیم کامل در پایگاه پزشکی خانواده فعال است. مراقب سلامت یا مراقب سلامت ماما کسی است که بخشی از خدمات مراقبتی را مستقیماً ارائه می‌دهد؛ از واکسیناسیون تا غربالگری‌های دوره‌ای و مراقبت از مادران باردار. کارشناس تغذیه وضعیت تغذیه شما را ارزیابی می‌کند، مشاوره رژیم غذایی می‌دهد، و در صورت نیاز مکمل تجویز می‌کند. کارشناس سلامت روان مسئول غربالگری افسردگی، اضطراب، مداخلات روانشناختی، و حمایت از افراد در معرض خطر است. دندانپزشک با اولویت خدمت به کودکان زیر ۱۴ سال و مادران باردار و شیرده، خدمات دندانپزشکی ارائه می‌دهد. کارشناس بهداشت محیط ناظر بر کیفیت آب آشامیدنی، بهداشت مواد غذایی، کنترل آلودگی هوا، و بهداشت اماکن عمومی است.

مهم‌ترین تغییری که برنامه پزشکی خانواده ایجاد می‌کند، سطح‌بندی خدمات است. خدمات درمانی در سه سطح سازماندهی شده‌اند و برای دریافت خدمت در هر سطح، باید از سطح قبلی ارجاع داشته باشید.

سطح اول طیف گسترده‌ای دارند: آموزش و پیشگیری، غربالگری بیماری‌ها، واکسیناسیون، مراقبت از گروه‌های سنی مختلف، درمان سرپایی بیماری‌های رایج، مدیریت فوریت‌های اولیه، و ارجاع به سطوح بالاتر در صورت نیاز. تمام این خدمات در پرونده الکترونیک شما ثبت می‌شود. در  جزیره کیش این خدمات در دو مرکز جامع خدمات سلامت بوعلی و فارابی ارائه می شوند و کیشوندان و ساکنین جزیره با توجه به محل سکونت و دسترسی خود می توانند به هر یک از این دو مرکز مراجعه کنند.

خدمات سطح دوم شامل ویزیت تخصصی سرپایی، درخواست آزمایش‌های پیشرفته، تصویربرداری پزشکی، اعمال جراحی انتخابی، و بستری در بیمارستان‌های عمومی است. وقتی پزشک خانواده تشخیص دهد که مشکل شما فراتر از توان سطح اول است، یک ارجاع الکترونیک صادر می‌کند. این ارجاع شامل خلاصه‌ای از شرح حال، آزمایش‌های انجام شده، و اقدامات درمانی قبلی است — تا متخصص بدون از صفر شروع کردن، بتواند روی مشکل اصلی تمرکز کند. پس از انجام بررسی، پزشک متخصص موظف است از طریق سیستم الکترونیک، بازخورد ارسال کند. این بازخورد شامل تشخیص نهایی، داروهای تجویزشده، اقدامات انجام شده، و توصیه‌های پیگیری است — تا پزشک خانواده از تمام اتفاقاتی که در سطح دوم افتاده مطلع شود و مراقبت پیوسته حفظ بماند.

پزشک خانواده شما در مراکز کیش با توجه به نیاز و نوع بیماری و مشاوره مورد نیاز ، شما را به یکی از درمانگاه و یا بیمارستان های تخصصی و فوق تخصصی دانشگاه علوم پزشکی استان هرمزگان ارجاع می دهد و در ادامه از روند تشخیصی و درمانی شما اطمینان حاصل می کند.

سطح سوم بالاترین لایه درمانی است و شامل خدماتی می‌شود که نیاز به مراکز فوق‌تخصصی، تجهیزات پیشرفته، یا تخصص‌های بسیار محدود دارند. دسترسی به این سطح از طریق ارجاع سطح دوم انجام می‌شود.

خدمات این سطح شامل جراحی‌های پیچیده، بیماری‌های نادر، مراقبت‌های ویژه مثل شیمی‌درمانی، پیوند اعضا، و مواردی است که به تخصص خیلی محدود نیاز دارند.

در این سطح نیز، پزشک فوق‌متخصص موظف است بازخورد لازم را به سطح دوم و در نهایت به پزشک خانواده شما ارسال کند تا زنجیره مراقبت کامل بماند.

نظام ارجاع در موارد اورژانسی اعمال نمی‌شود. اگر دچار سکته قلبی یا مغزی، تنگی نفس حاد، تروما و تصادف، مسمومیت، زایمان قریب‌الوقوع، یا هر وضعیت تهدیدکننده حیات شدید، مستقیماً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.

خدمات برای گروه های مختلف سنی که در مراکز ارائه می شوند به این شرح است:

کودکان :وضعیت رشد و تکامل جسمی و ذهنی در هر مراقبت ارزیابی می‌شود. واکسیناسیون روتین کشوری، غربالگری بینایی، شنوایی، دهان و دندان، کم‌کاری تیروئید، و فنیل کتونوری در سنین مشخص انجام می‌شود. تغذیه و مصرف مکمل بررسی و در صورت نیاز تجویز می‌شود.

نوجوانان: غربالگری تغذیه و پایش رشد در پایه‌های تحصیلی مشخص انجام می‌شود. سلامت روان ارزیابی می‌شود. رفتارهای پرخطر مانند مصرف دخانیات بررسی می‌شود. آموزش‌های مرتبط با ازدواج سالم و پیشگیری از ناباروری ارائه می‌شود.

میانسالان: خطرسنجی بیماری‌های قلبی و عروقی انجام می‌شود. غربالگری سرطان پستان (جهت خانم‌ها)، کولورکتال (۵۰ تا ۶۰ سال)، و سرویکس انجام می‌شود. پایش فشار خون، دیابت، و چربی خون مرتباً بررسی می‌شود.

سالمندان: غربالگری افسردگی و ارزیابی خطر سقوط در هر مراقبت انجام می‌شود. سالمند از نظر خطرپذیری طبقه‌بندی می‌شود. غربالگری سرطان کولورکتال تا ۷۰ سالگی ادامه دارد. وضعیت قلب و عروق و سلامت روان به صورت دوره‌ای بررسی می‌شود.

مادران باردار: شرح حال اولیه بارداری، درخواست آزمایش‌های معمول، ایمن‌سازی، پیگیری سونوگرافی‌ها، ارزیابی تغذیه مادر، و مراقبت‌های پس از زایمان بخشی از خدمات است. آموزش و ترغیب به زایمان طبیعی نیز توسط تیم انجام می‌شود.

پرونده الکترونیک سلامت بر اساس کد ملی شما ایجاد می‌شود و تمام اطلاعات مربوط به سلامتی‌تان — از قبل از تولد تا پس از مرگ — در آن ثبت می‌شود. این پرونده با رمز عبور محافظت می‌شود و تنها افراد ذیصلاح بر اساس سطح دسترسی تعریف‌شده می‌توانند به آن دسترسی داشته باشند. مزیت اصلی این پرونده این است: هر پزشکی که در هر سطحی شما را می‌بیند، تاریخچه کامل پزشکی شما را دارد. دیگر نیازی نیست هر بار از ابتدا توضیح دهید، آزمایش‌های تکراری بدهید، یا نگران فراموش شدن اطلاعات قبلی باشید.

برنامه پزشکی خانواده یک تحول واقعی در نظام سلامت کشور است. وقتی یک پزشک شما را می‌شناسد، سابقه‌تان را دارد، و مراقبت پیوسته ارائه می‌دهد، کیفیت درمان به‌طور چشمگیری بالا می‌رود. هزینه‌ها کاهش پیدا می‌کند چون بیماری‌ها زودتر تشخیص داده می‌شوند و از مراجعات غیرضروری به متخصص جلوگیری می‌شود. امید است با اطلاع رسانی جمعیت هم وطنان تحت پوشش پزشک خانواده در جزیره کیش افزایش قابل توجه داشته باشد و بتوان با این طرح از مصائب و مشکلات خانواده از جمله نگرانی ها و هزینه های تکراری پیشگیری شود.