نکات کلیدی درباره طاعون

• عامل بیماری، باکتری کوکوباسیل گرم‌منفی یرسینیا پستیس است.

• کک‌ها ناقل اصلی و جوندگان وحشی و خانگی از مخازن مهم بیماری هستند؛ رت‌های شهری ممکن است در اثر آلودگی به طاعون تلف شوند.

• دو شکل بالینی شایع بیماری، طاعون غده‌ای و طاعون ریوی هستند. هر دو می‌توانند به طاعون سپتی‌سمیک تبدیل شوند.

• طاعون غده‌ای شایع‌ترین شکل بالینی است. دوره نهفتگی آن معمولاً ۲ تا ۶ روز گزارش شده است.

• طاعون ریوی بسیار خطرناک است؛ دوره نهفتگی آن معمولاً ۱ تا ۳ روز است و بیماری می‌تواند به‌سرعت پیشرفت کند.

• در صورت شک بالینی و اپیدمیولوژیک به طاعون انسانی، درمان ضدمیکروبی باید پس از نمونه‌گیری و بدون انتظار برای تأیید قطعی آغاز شود؛ تصمیم درمانی بر عهده کادر درمان است.

ویژگی‌های باکتری

بر اساس منبع، این باکتری مقاومت محدودی در برابر عوامل محیطی دارد؛ نور خورشید، دمای بالا و خشک‌شدن برای آن زیان‌آورند و ضدعفونی‌کننده‌های معمولی و فرآورده‌های حاوی کلر در شرایط ذکرشده در منبع می‌توانند آن را غیرفعال کنند.

راه‌های انتقال

انتقال طاعون از حیوان به انسان معمولاً از طریق گزش کک آلوده رخ می‌دهد و اغلب به طاعون غده‌ای منجر می‌شود. اگر بیماری به شکل ریوی تبدیل شود، انتقال از طریق قطرات تنفسی در تماس نزدیک ممکن است رخ دهد.

• تماس مستقیم و بدون محافظت با بافت حیوان آلوده، از جمله هنگام پوست‌کندن یا قطعه‌کردن گوشت جوندگان یا حیوانات دیگر؛

• استنشاق قطرات تنفسی آلوده از حیوانات، از جمله گربه‌های خانگی؛

• مصرف مواد عفونی، مانند گوشت آلوده‌ای که به اندازه کافی پخته نشده باشد؛

• تماس با اشیای آلوده به ترشحات چرکی یا خلط بیماران مبتلا به طاعون ریوی؛

• عفونت اکتسابی در آزمایشگاه، انتقال به کارکنان مراقبت سلامت یا بیماران دیگر در موارد طاعون ریوی، و تماس مستقیم با مایعات بدن اجساد افراد فوت‌شده بر اثر طاعون؛

• وجود کک‌های آلوده روی لباس بیمار مبتلا به طاعون غده‌ای.

علائم و تظاهرات بالینی

طاعون انسانی می‌تواند به چند شکل بالینی بروز کند. شکل‌های شایع آن طاعون غده‌ای و طاعون ریوی هستند و هر دو ممکن است به طاعون سپتی‌سمیک تبدیل شوند. شکل‌های کمتر شایع شامل طاعون مننژیال و طاعون حلقی است.

طاعون غده‌ای

شروع بیماری معمولاً ناگهانی است و می‌تواند با احساس کسالت، تب، لرز، سردرد و گاهی علائم گوارشی مانند درد شکم، تهوع، استفراغ و اسهال همراه باشد. در محل ورود باکتری ممکن است وزیکول، پوسچول یا زخم ایجاد شود. غدد لنفاوی ناحیه‌ای معمولاً به‌شدت حساس و دردناک می‌شوند. دوره نهفتگی معمولاً ۲ تا ۶ روز است.

طاعون ریوی

طاعون ریوی معمولاً با شروع ناگهانی لرز، تب، سردرد، درد بدن، ضعف و ناراحتی قفسه سینه تظاهر می‌کند. دوره نهفتگی معمولاً ۱ تا ۳ روز است و پیشرفت بیماری می‌تواند سریع باشد. افراد مبتلا به طاعون ریوی اولیه یا ثانویه ممکن است بیماری را از طریق قطرات تنفسی منتقل کنند.

منبع، میزان مرگ‌ومیر طاعون غده‌ای را در بیماران درمان‌شده و درمان‌نشده حدود ۱۷ تا ۲۶ درصد برآورد کرده و طاعون ریوی را یکی از خطرناک‌ترین شکل‌های بیماری توصیف می‌کند.

درمان

بر اساس گزاره‌برگ، در صورت شک بالینی و اپیدمیولوژیک به طاعون، پس از گرفتن نمونه‌ها باید درمان ضدمیکروبی مناسب بدون انتظار برای تشخیص قطعی آغاز شود. استرپتومایسین، جنتامایسین، برخی آمینوگلیکوزیدهای دیگر، کلرامفنیکل و تتراسایکلین‌ها از داروهایی هستند که در منبع به آن‌ها اشاره شده است. انتخاب دارو و شیوه درمان باید بر اساس دستورالعمل‌های بالینی روز و نظر پزشک انجام شود؛ این مقاله جایگزین ارزیابی و درمان پزشکی نیست.

پیشگیری و کنترل

افرادی که احتمالاً در معرض کک آلوده یا پستاندار آلوده به یرسینیا پستیس قرار گرفته‌اند، باید فوراً برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنند. منبع به پیشگیری ضدمیکروبی پس از مواجهه در شرایط مشخص اشاره می‌کند؛ نوع دارو و مدت مصرف باید فقط توسط متخصصان و بر اساس دستورالعمل معتبر تعیین شود.

• کاهش تماس با کک‌ها و حیوانات مشکوک یا آلوده و استفاده از روش‌های مناسب دفع حشرات؛

• پرهیز از دست‌زدن بدون محافظت به جوندگان زنده یا مرده و بافت حیوانات مشکوک؛

• ایزوله‌کردن بیماران مبتلا به طاعون ریوی طبق دستورالعمل‌های کنترل عفونت؛

• استفاده از ماسک پزشکی و تجهیزات حفاظت فردی متناسب با دستورالعمل‌ها؛

• ضدعفونی‌کردن تجهیزات و وسایل مرتبط با بیمار طبق دستورالعمل‌های مربوط؛

• مدیریت و دفن اجساد طبق ضوابط بهداشتی.

پیشگیری و کنترل عفونت در مراکز درمانی

کنترل عفونت در مراکز درمانی شامل تشخیص و درمان سریع، حفاظت از کارکنان سلامت و سایر بیماران، ایزوله‌کردن بیماران مبتلا به طاعون ریوی، ضدعفونی وسایل و تجهیزات و حفظ تداوم خدمات ضروری سلامت است.

جمع‌بندی

طاعون بیماری باکتریایی جدی و بالقوه خطرناکی است که عمدتاً از چرخه انتقال میان جوندگان و کک‌ها به انسان می‌رسد. شناخت راه‌های انتقال، توجه به علائم ناگهانی و مراجعه فوری برای ارزیابی پزشکی در موارد مشکوک، همراه با درمان سریع و اجرای دقیق اصول کنترل عفونت، در مدیریت بیماری اهمیت دارد.