بسمه تعالی

سرپرست دبیرخانه شورای ملی سالمندان، سال ۱۴۱۰ را شروع بحران سالمندی در کشور خوانده است چرا که در این سال جمعیت سالمندان ایران بالغ بر ۱۳.۵ میلیون نفر خواهد شد که بالغ بر ۱۴ درصد جمعیت ایران می‌شود و ایران رسما کشور سالمند خواهد بود.

شروع سالمندی برای متولدین سال ۱۳۵۰ به بعد اتفاق می افتد که از سال ۱۴۱۰ سالمند خواهند شد. در این گروه سنی شاهد افزایش طلاق، تجرد قطعی، افزایش زوج های نابارور، افزایش زوج های بدون فرزند، افزایش زوج‌هایی که نداشتن فرزند یا تک فرزندی را اختیار کرده‌اند و بنابراین شاهد پدیده سالمندان تنها، به طور جدی هستیم.

بحث سالمندی جمعیت در ایران از سه منظر بسیار ویژه است:

• تغییرات افزایش جمعیت سالمندی در بازه زمانی سریع درحال اتفاق افتادن است.
• همراه با این تغییرات کمی بسیار سریع، تغییرات کیفی سالمندی مانند زنانه شدن  پدیده سالمندان در حال اتفاق افتادن است.
• ویژگی سالمندی درایران این است که پیشرفت‌های حوزه سلامت و تغذیه باعث افزایش امید به زندگی شده و در کنار آن با توجه به کاهش نرخ باروری به خاطر شرایط توسعه‌ای کشور، زیرساخت های مواجهه با سالمندی در کشور فراهم نمی باشد.

یکی  دیگر از نکات قابل توجه در بحث بحران سالمندی این است که دیگر فرهنگ سنتی جوابگوی این

میزان سالمندان تنها نیست. سالمندان کنونی متولدین ۱۳۱۰ تا ۱۳۳۰ هستند و به طور متوسط

چهارفرزند دارند که این میانگین در ۲۰ سال آینده به یک فرزند می رسد بنابراین کسی نیست

سالمندان را به طور چرخشی نگهداری کند و در نتیجه به خانه سالمندان زیاد نیاز داریم یا ناگزیر

هستیم مدلهای خانه محور و مراکز روزانه را افزایش دهیم.

اثرات سالمندی در حوزه های مختلف قابل تامل میباشد:

در حوزه نظام سلامت با افزایش هزینه های درمانی  و افزایش هزینه های نگهداری

در حوزه اقتصادی  پدیده پیر شدن جمعیت، رشد اقتصادی را کاهش داده و هزینه نیروی کار را در تولید افزایش خواهد داد. این پدیده نه تنها ساختار مصرف خانوارها را تغییر خواهد داد، بلکه الگوی پس انداز و سرمایه گذاری را نیز تحت تاثیر قرار میدهد. در نهایت این پدیده به تشدید شاخصهای نابرابری نیز منجر خواهد شد. در نتیجه لازم است برای تقویت نظام تامین اجتماعی برنامه ریزی شود.

همچنین سالخوردگی جمعیت منجر به سرمایه بری تولید در بلندمدت میشود. نتابج مطالعات نشان میدهد در صورتی که سالخوردگی جمعیت از هر دو دلیل کاهش باروری و افزایش طول عمر تاثیر پذیرد، سرمایه بری تشدید خواهد شد.

همه ی این موارد برای اقتصاد کشور نگران کننده هستند:

• ضعیف شدن نیروی دفاعی کشور
• کم شدن نیروی کار و در نتیجه کاهش تولید
• مشکلات و هزینه‌های مربوط به نگهداری میلیون‌ها سالمند
• کاهش جمعیت جوان و نخبه و کاهش رشد علمی کشور

بطور کلی سالمندی جمعیت باعث افزایش مخارج دولت (افزایش مخارج مرتبط با سالمندان)، کاهش منابع مالی دولت (کاهش مالیات)، افزایش هزینه های سلامت و بازنشستگی بر هزینه های مربوط به سرمایه گذاری دولت در حوزه زیرساخت ها خواهد شد.

در نهایت آنچه درباره پنجره فرصت جمعیتی اهمیت فراوانی دارد، این نکته است که پنجره جمعیتی برای همیشه باز نخواهد ماند و با سالمندی جمعیت و افزایش نسبت سالمندان، پنجره جمعیتی شروع به بسته‌شدن خواهد کرد. با فرض تداوم باروری در سطح جانشینی، این اتفاق برای ایران در آستانه دهه 2030 میلادی آغاز خواهد شد. پنجره جمعیتی در سال 2045 که نسبت جمعیت بیشتر از 65 سال به بیش از 15 درصد افزایش می‌یابد، بسته خواهد شد.

تهیه کننده: فاطمه مهربد

کارشناس جوانی جمعیت و سلامت خانواده شهرستان کیش