به مناسبت هفته جهانی بدون دخانیات
نفسی بدون دود،گامی به سوی زندگی سالم
از 31ماه می(10خرداد)هر سال،هفته ای به عنوان"هفته بدون دخانیات"در سراسر جهان گرامی داشته میشود که نه تنها فرصتی برای آگاهی بخشی درباره آثار جسمی دخانیات است بلکه بستری برای توجه به ابعاد روانی-اجتماعی مصرف آن نیز فراهم می کند.فرصتی طلایی برای بازنگری در رفتارهای سلامت محور و تمرکز بر یکی از عوامل مرگ و میر قابل پیشگیری در جهان:دخانیات
طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی،هر سال بیش از 8میلیون نفر در اثر مصرف دخانیات جان خود را از دست میدهند،از این میان حدود1.3میلیون نفر حتی خودشان سیگاری نیستند و تنها قربانی دود تحمیلی سیگار دیگران میشوند.این ارقام نشان میدهد که دود سیگار،نه تنها گریبان خود مصرف کننده بلکه محیط پیرامون او به ویژه خانواده و کودکان را نیز درگیر میسازد.
بسیاری نمیدانند که دخانیات تنها یک بحران سلامت نیست،بلکه یک بحران زیست محیطی نیز میباشد،بر اساس آمار سازمان بهداشت جهانی بیش از 760میلیون کیلوگرم زباله از ته سیگار ها هر سال وارد طبیعت میشود.
تولید دخانیات سالانه منجر به قطع بیش از600میلیون درخت میشود.زباله های دخانی،یکی از بزرگترین منابع آلاینده پلاستیکی غیر قابل بازیافت در جهان هستند.
تصور غلط:سیگار آرام بخش است؟بسیاری از افراد،بویژه در شرایط استرس یا اضطراب،به سیگار پناه میبرند.این رفتار اغلب به دلیل تلقین یا تجربه های موقت ناشی از نیکوتین رخ می دهد اما واقعیت آن است که نیکوتین ماده ای محرک است نه آرام بخش.
استفاده مکرر از آن چرخه ای از وابستگی،تحریک پذیری و اضطراب ایجاد میکند.نیکوتین "نه تنها اضطراب را کاهش نمیدهد،بلکه پس از پایان اثر کوتاه مدتش،فرد را در معرض خلق منفی،احساس بی قراری و تحریک پذیری قرار میدهد"
مطالعات نشان میدهد که مصرف دخانیات با افزایش ریسک ابتلا به افسردگی،اضطراب،اختلال خواب همراه است.در عین حال بیشتر افرادی که دارای مشکلات روحی هستند به سمت دخانیات کشیده میشوند.طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی:40درصد از افراد مبتلا به اختلال روانی مزمن،مصرف کننده منظم دخانیات هستند.
ترک سیگار حتی در بیماران روانپزشکی،منجر به بهبود خلق و خو،کاهش افسردگی و افزایش تمرکز میشود.
نوجوانان و جوانان در معرض بمباران تبلیغات پنهان و آشکار صنعت دخانیات قرار دارند.استفاده از بسته بندی های جذاب،طعم دهنده های فریبنده در سیگارهای الکترونیکی و تبلیغات در فضای مجازی،ابزارهایی هستند که شرکت های دخانی برای جذب مصرف کنندگان جدید به کار میبرند.نوجوانان اغلب از مضرات کامل دخانیات آگاه نیستند.این نا آگاهی همراه با تبلیغات جذاب صنایع دخانی؛آن ها را در معرض اعتیاد زود هنگام قرار میدهد.آموزش ،آگاهی رسانی و الگوسازی از سوی خانواده و جامعه،نقش بسیار موثری در پیشگیری دارد.
چرا باید همین حالا ترک کنیم؟ترک دخانیات،تنها تصمیمی است که بر سلامت فردی تاثیر میگذارد،بلکه اقدامی اجتماعی و زیست محیطی نیز هست.تنها چند ساعت پس از ترک سیگار،ضربان قلب و فشارخون به حالت طبیعی باز میگردد،و تنها در چند هفته،عملکرد ریه بهبود می یابد..علاوه بر فواید جسمی،ترک دخانیات با افزایش اعتماد به نفس،بهبود خلق و خو،کاهس اضطراب همراه است.
پیشگیری از مصرف دخانیات،تنها وظیفه فردی نیست.
مدارس،رسانه ها،مراکز بهداشتی،فروشگاه ها و....نقش مهمی در این مسیر ایفا میکنند.باید "نه گفتن به دخانیات "به فرهنگ عمومی تبدیل شود.
هفته بدون دخانیات،یادآور این نکته است که برای داشتن جامعه ای سالمتر،نیازمند همبستگی،آموزش و اقدام جدی در برابر تهدیدات پنهان هستیم.ترک دخانیات یک انتخاب فردی است،اما اثرات آن جمعی و گران بهاست.
گردآورنده:شیدا پیرعلی-روانشناس بالینی
منابع:
فروتن،سید کاظم.مبانی پیشگیری و کنترل بیماری ها.انتشارات تیمورزاده13941.
باهر،حسین.روانشناسی فردی اجتماعی سلامت.نشر دانژه،1397.2.
سازمان جهانی بهداشتwho3.
نظر دهید